- Avrupa Bir. Projesi
- Osmanlı Projesi
- Kütüphane Projesi

OSMANLI UYGARLIĞI YÜKSELİŞ DÖNEMİ DEĞERLERİ:
DİSİPLİNLERARASI BİR PROJE ÇALIŞMASI

Bir medeniyeti oluşturan en önemli unsur belki de değerleridir. Bu değerler, medeniyetin sadece kimliğini ve diğer toplum yapılarından farklı olan yönlerini belirlemekle kalmaz, aynı zamanda geleceğe yönelik potansiyel güçleri hakkında da bilgi verir. Diğer taraftan, değer yargıları ait olduğu toplumun, başka, hatta yabancı değerlere karşı kendini koruma noktasında direnme, açıklık ve entegrasyon gibi konularda gücü hakkında ipuçları verir. Dolayısıyla hiçbir değer yargısı boş değildir, mutlaka sosyo-kültürel hayatta bir yansıması vardır. Bu nedenle, bir toplumun değerlerinden yola çıkarak o toplumun kimliği ve zihni altyapısı hakkında fikir edinmek mümkündür.
Her toplum farklı değerler üretmiştir; kendi özünü sindirmiştir o değerlere. Yerel değerlerin arka plana atılmış gözüktüğü, global etik değerlerden söz edildiği, ekonomik ve siyasi çıkarların baskın olduğu, kısa vadeli politikaların üretildiği günümüz dünyasında bile, uluslararası ilişkilerde değer algıları, değer yargıları belirleyici olmayı sürdürmektedir.

Sosyal bünye asırlara dayanan değer anlayışlarını kolay kolay değiştiremez, terk edemez de, çünkü değerler medeniyetlerin "ben idraki"ni inşa eder. Ancak bünyeye yeni katılan anlayışların, köklü olan değer yargılarını bertaraf etmesi kolay olmamakla birlikte imkansız da değildir. O halde bir değer hükmünün kaynağından uzaklaştırılması, akış mecrâsından çıkarılması, yeni ve yabancı değerlerin önünü açacak, rahatlıkla yayılmalarına yardım edecek demektir. Değerlerin devamlı surette sabit kalması imkansız ve anlamsız olsa da, toplumun omurgasını oluşturan ve cemiyet halinde huzurlu ve barış içinde yaşamayı mümkün kılan bütün değerlerin, muhtemel bir tahribattan korunması adına değerlerin eğitimi söz konusudur.

Bu bakımdan değerler mekanizmasının yeni nesillere aktarılması, benimsetilmesi ve değerlere işlerlik alanlarının açılması, değerlerin eğitimini gerekli kılmaktadır. Değerler eğitimi bir değeri tanıtmakla, dile getirmekle sınırlı bir olgu değildir. Bir değer yargısı pek çok kişi tarafından önemli, kıymetli görülebilir. Oysa biz biliyoruz ki münferit kabuller bir değeri taşımaya, aktarmaya ve onu doğurgan hale getirmeye güç yetiremez. Ortak fikir birlikteliğinin sağlanması ve değerlerin fonksiyonel olmasının yolu ise, değerlerin önce zihinsel bir eğitim sürecine dahil edilmesi ve ardından da hayatın içerisinde yaşama imkanlarının hazırlanmasıyla, yani o değerlerin toplum içerisinde "önemli ve değerli" görülmesiyle paralel bir çizgi takip eder. İşte bir değerin çoğunluk nezdinde ortak kabul görerek vazgeçilmez addedilmesi için bir eğitim sürecinde ele alınması kaçınılmazdır.

Değerlere Niçin Tarihsel Bir Bakış?
Bilindiği gibi bir değerin direnme gücü, çağlar boyunca çeşitli aşamalardan geçmiş olması, pek çok yapı içinde kendine yer açması ve sayısız insanın kendisini onaylamasıyla meydana gelir. Çağlara dayanmayan bir değer yargısı henüz olgunlaşma seyrini tamamlamamıştır ve çabuk yıpranma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bundan dolayı da yeni ve yabancı değerler tarafından kolaylıkla manipüle edilebilir.

Bir değer orijinal ve nihai şeklini aldıktan sonra, bir yandan toplumun insan yapısını belirlemeyi sürdürürken diğer yandan yeni kavramlara, değer yargılarına kaynaklık eder. Toplumun günlük yaşantısından, felsefesine; savaş anlayışından hukukuna dek birçok alana hakim olan değerler, zindeliğini ve etkinliğini daima korur. Ayrıca bir değerin varlık gösterme sürecine pek çok öğenin katkıda bulunduğu bilinmektedir. Toplum zihnini şekillendiren öğeler (din, dil, kültür, coğrafya, ırk özellikleri, ekonomi, gelenekler, yaşanan sosyal ve siyasi tecrübeler vs.) değerin içeriğini de etkiler. Bu unsurların analizi, bizi toplum yapısının dinamiklerini de anlamaya götürecektir.

Günümüzde câri olan bir değer yargısının köklerini, oluşum seyrini araştırmak, bugün nerede durduğumuzu, hangi istikamete yöneldiğimizi tayin edecek bir iddia taşır. Elde edilen bulguları halen geçerli olan değerler sistemiyle kıyaslamak suretiyle hangi değerlerin yaşamakta olduğu, hangilerinde sapmalar görüldüğü, hangilerinin yok olduğu ve hangilerinin "önemsiz" görüldüğü belirlenebilir.

Bu bağlamda değerler eğitimini çıkış noktası kabul eden DEM (Değerler Eğitimi Merkezi), yukarıda değindiğimiz düşüncelerden hareketle, değerlerimizin tarihi geçmişini ortaya çıkarmak ve onları disiplinler arası bir bakışla bugünün insanına sunmak amacıyla 2004-2005'te bir proje çalışması başlatmıştır. Türkiye değerler eğitimi tarihi çalışması çerçevesinde Osmanlı örneğiyle başlayan bu proje, yazma veya matbu eserlerden yola çıkılarak Osmanlı kuruluş dönemini değerlerini incelemiş, 2005-2006 döneminde ise Osmanlı yükseliş dönemi değerlerini incelemeyi (İstanbul'un fethinden Kanuni dönemi sonuna kadar) hedeflemektedir.

Proje tarih, ilahiyat, eğitim, kültürel antropoloji gibi çeşitli sosyal bilimlerde lisans, yüksek lisans ve doktora aşamasında bulunan ve söz konusu alana ilgi duyan ve bu alanda kendini yetiştirmek isteyen bir grup genç araştırmacı adayı arkadaşlarla yola koyulmayı planlamaktadır.

DEM, disiplinler arası bir bakış açısıyla Osmanlı Medeniyeti yükseliş dönemi değerlerini incelemeye çalışırken bunu, çeşitli alanlardan (eğitim, tarih, psikoloji, edebiyat tarihi, bilim tarihi, eğitim felsefesi, sosyoloji gibi) gelen arkadaşlarla takım çalışması halinde sürdürmeyi ve böylelikle hep birlikte öğrenirken ve gelişirken bu sayede yeni araştırmacı arkadaşların yetişmesine de yardımcı olmayı gaye edinmektedir.

2007 BAHAR DÖNEMİ KONUŞMACILARI

21 Nisan 2007 Klasik Dönemde Akdeniz Korsanlığı ve Osmanlı Deniz Hukuku
Doç.Dr.Bülent Arı (Çankaya Üniversitesi)


5 Mayıs 2007 Klasik Dönemde Osmanlı Ekonomisi ve Maliyesi
Doç.Dr.Erol Özyar Marmara Üniversitesi


12 Mayıs 2007 Klasik Dönem Osmanlı Dini Hayatını Şekillendiren Mutasavvıflar
Dr.Ekrem Demirli (İstanbul Üniversitesi)


9 Haziran 2007 Servet ve Güvenlik Arasında Osmanlı Sultanı
Doç.Dr.Erol Özvar Marmara Üniversitesi


2 Haziran 2007 Osmanlı Yükseliş Dönemi Değerleri Projesi ve Araştırmaları 2.Öğrenci Sempozyumu



7 Nisan 2007 Klasik Dönemde İlim Anlayışı ve Taşköprülüzade'nin İlim Tasnifi
Doç.Dr.Murteza Bedir Sakarya Üniversitesi


21 Nisan 2007 Yükseliş Döneminde Osmanlı Tarih Yazıcılığı
Prof.Dr.Abdülkadir Özcan


17 Mart 2007 16.yy'da Akdeniz'de Forsalar/Kürek Mahkumları
Yard.Doç.Dr.Özlem Kumrular İstanbul Üniversitesi


10 Mart 2007 16.yy'da Osmanlı Arşiv Kaynakları
Yard.Doç.Dr.Zekai Mete


3 Mart 2007 Klasik Dönem Osmanlı Tarih Yazıcılığı Geleneğinde Mustafa Selaniki ve Mustafa Naima
Prof.Dr.Mehmet İpşirli


23 Haziran 2007 Yazıcızade Kardeşler ve Osmanlı Kültür Hayatına Etkileri
Haşim Şahin Marmara Üniversitesi


23 Haziran 2007 AB Bağlamında Değerler Eğitimi Projesi Yıl Sonu Öğrenci Sunumları
- -